Recensie voor Nederlandse en Belgische bibliotheken.

Fort Vaux foto Duitse aanvalDeel 12 uit de Bibliotheek van de Eerste Wereldoorlog, (vertaalde) fictie over deze periode. De Hilversummer Bob Latten (1949-) liet zich inspireren door de omgeving van het Franse Verdun en deed veel research. Het boek bevat brieven en dagboekfragmenten van een Duitse en Franse soldaat. 27 hoofdstukken met titels als De lange mars, Metz en We laten niet los. Gedetailleerd, goed en leesbaar geschreven. Voor geïnteresseerden in oorlogsliteratuur.
Iris Stekelenburg-van Halem

Aangrijpend.

Een aangrijpend loopgravenverhaal waarbij je als je de ogen sluit zelf kunt voelen hoe het moet geweest zijn toen in de Grote Oorlog. De auteur hanteert een bijzonder beeldrijke taal en wist me meermaals te raken. Grote klasse!
S. de Vreese, België

Wat een boeiend boek!

Het leest als een “trein”, ik leg het maar met moeite weg; bijvoorbeeld vlak voor het slapen gaan. Het is nog net niet zo, dat het mijn nachtrust kost. De opzet/structuur is knap gevonden, maakt het erg afwisselend. Het onderwerp is natuurlijk droevig, maar het blijft boeiend, dat mensen hiertoe komen: om hun doel te bereiken tot geweld overgaan en dan nog wel collectief!
F. Blom, Haarlem

Indringend!

Gisteren heb ik Poststempel Verdun uitgelezen. Ik heb wat langer over dit boek gedaan dan dat ik gewend ben. Het kwam vooral omdat de inhoud toch wel zo indringend was dat ik het boek geregeld even opzij legde. Met je verstand weet je dat die oorlog een van de meest gruwelijke is geweest. Maar als je er dan toch mee geconfronteerd wordt, is het telkens weer even slikken. De schrijver trekt de lezer aan de hand mee het slagveld op. Jij hebt geen voorkeur voor de Franse of Duitse kant. Ik als lezer ervaar telkens weer de omslag. Het ene hoofdstuk hoop ik op ‘winst’ voor het Duitse front, het andere hoofdstuk hoop ik dat de Fransen gaan winnen.

 

Fort de Vaux grachtEn telkens weer heb ik dan diep medelijden met de andere partij. Ik ruik de lijklucht en hoor de niet aflatende oorverdovende bombardementen. Ik leef met ze mee, de kou, de nattigheid, de honger en dorst, de angst, de pijn en de gruwelijkheid. Ik leef mee zowel met de Duitsers als met de Fransen. Ik heb met mijn geografische achtergrond, (heb ooit eens 3 jaar geografie gestudeerd) telkens dringend behoefte aan kaarten. Waar is het? Waar ligt het front? Waar zitten ze nu ten opzichte van Verdun. Waar is het dorpje dat nu weer van de kaart is geveegd? Waar ligt dat fort precies? Het boek is meer een document geworden dan dat het een roman is, zeer indringend en confronterend. Een oorlog die net buiten onze deur, buiten onze grenzen is uitgevochten en amper in de Nederlandse geschiedenisboekjes terecht is gekomen. Ik wil de schrijver complimenteren met dit prachtige boek. Ik heb er niet van genoten, ik heb het niet met plezier gelezen, maar het heeft wel een heel diepe indruk op mij gemaakt.

Marie-Josie Ras, Hillegom

Intense ellende.

De vertellijnen van Jean en Erich, die (geheel in de stijl van Verdun) naar elkaar toe kruipen zijn prachtig. De menselijkheid komt je pagina na pagina tegemoet door de vernauwde waarneming van frontsoldaten, die maanden onder grote stress staan. Ook al zijn het Duitsers, je voelt met ze mee en vraagt je voortdurend af hoe zoveel mannen op deze gruwelijke wijze een oorlog moeten vechten.
Eer beklemmend zijn de beschrijvingen van de gevechten in de forten. Intense ellende is een understatement.
Jeroen van Lewe, Rotterdam

Helemaal non-fictie?

Uw boek ligt al een paar weken op mijn bureau als herinnering om een reactie te sturen. Maar u begrijpt wellicht dat ik als Friezin een poosje door winterse activiteiten in beslag werd genomen.
Het boek heeft mij zeer aangegrepen. Het is zo’n ‘levendig’ verslag van deze onbarmhartige oorlog.
Zo een oorlog lijkt onvoorstelbaar maar door dit boek kan men zich juist wel enigszins voorstellen hoe veel angst, kou, ontberingen en tragiek die jongens hebben moeten doorstaan. Ik leef mij altijd zeer in als ik lees. Eigenlijk te veel want ik moet steeds weer de moed oppakken om verder te lezen. Ik kan dat opbrengen omdat het boek zo prachtig geschreven is, zo beeldend, zo intens betrokken. Het is als een hommage aan deze twee jonge mannen.

Fort Vaux voor de strijd gezien vanaf de Woevre vlakteIk ben ook heel nieuwsgierig naar de bronnen. Hebt u dagboeken van deze mannen te pakken gekregen – het rode zakboekje van Erich- en die uit het Frans en uit het Duits vertaald? Het moet toch onmogelijk zijn om in dergelijke omstandigheden zoveel te kunnen schrijven! Mijn vriend zegt hierover: soldaten hebben ook veel wachttijden en schrijven is ook een vorm van verwerken/ van je af schrijven. Eigenlijk is mijn voornaamste vraag: Is het boek helemaal non-fictie? Het is duidelijk dat u veel onderzoek gedaan hebt. Ik vind het razend knap!
Anneke van der Werff, Haarlem

Deel uit de speech van Pieter Broertjes, burgemeester van Hilversum en oud-hoofdredacteur van de Volkskrant.

‘Wat u niet weet is dat ik, net als Hans Hillen, de zoon ben van een ex-militair. ….. en net als de schrijver heb ik mijn zoon ‘meegesleept’ naar de slagvelden van Verdun en Ieper, naar de ‘roots’ van de Eerste Wereldoorlog. …..en als oud-journalist spreekt dit verhaal mij extra aan omdat het gaat over twee mensen en niet over instituties en cijfers.’

Complimenten.

Ik heb je boek inmiddels met veel interesse en waardering gelezen. Je hebt een intrigerende manier gevonden om de oorlog in al zijn verschrikkelijkheid te beschrijven. Hoewel het fictie is, springt de werkelijkheid er uit, ook omdat je het mooi relateert aan werkelijke gebeurtenissen en personen. Knap ook dat je alle informatie goed hebt weten te verwerken. Complimenten derhalve, en dank daarvoor.
Roel, Prof. Mr. Roel Bekker, oud Secretaris Generaal VWS en Verdun deskundige

Goede en foute doden bestaan niet.

Beste Bob, nogmaals dank voor het gidswerk, de manier waarop je je kennis over het gebied met ons wilde delen en de gezelligheid. Een mooi reisverslag heb je gemaakt. Met het lezen komen weer beelden en gevoelens terug. Laat de mensheid toch iets van deze waanzinnige oorlog geleerd hebben. Laten we herdenken maar ook bedenken dat dit zoveel zinloze doden heeft gebracht. Goede of foute doden bestaan niet. Wel slachtoffers van zinloosheid.
Ik ga zeker je boek nogmaals lezen.
Groet,Ted Moolenaar

Vragen beantwoord.

Beste Bob, Drie dagen op pad en gelukkig in goed gezelschap. Drie dagen waarin je ons het strategisch belang van Verdun duidelijk hebt gemaakt in deze waanzinnige oorlog. Waarin de vele vragen door ons gesteld door je werden beantwoord en misschien nog meer vragen die waarschijnlijk nooit zullen worden beantwoord.
Bedankt dat wij deelgenoot hebben mogen zijn van jouw ernorme feitenkennis.
Groeten, Maarten van Maris

Dramatische ontknoping.

Een intensief bezoek aan Verdun en omgeving onder deskundige leiding van Bob Latten. De vrijdagmiddag naderden wij Verdun uit het noorden en hebben meteen een aantal bezienswaardigheden van de “Bataille de Verdun” bezocht. Je kon merken dat Bob zeer goed op hoogte was van de omgeving en de lokaties van forten, begraafplaatsen en andere bezienswaardigheden rond de slagvelden van Verdun. Hij reed ons feilloos met de auto rond. Ook zaterdag hebben we verschillende plaatsen bezocht waarbij Bob een en ander vertelde wat er gebeurd was in die jaren. Zij kennis van zaken was opmerkelijk. Voor mij begon zijn boek “Poststempel Verdun” te herleven. Het bezoek aan de ruines van Fort de Souville, waarop de dramatische ontknoping heeft plaatsgevonden, heeft bij mij de meeste indruk gemaakt. Een geweldig interessante reis die de waanzin van oorlog heeft bevestigd.
Kees Arens

W-a-w.

Bob! W-a-w. Eenmaal ik begon met het boek kon ik het echt moeilijk opzij leggen. De gebeurtenissen blijven door je hoofd jagen. Wat al die mannen hebben beleefd, doorstaan. De zinloosheid ervan eigenlijk…
Bedankt! Ik heb het met echt zeer geboeid gelezen.
Groeten, Annemie Verbeke, Brugge

Een moeilijke, zo niet onmogelijke opgave.

In november 2011 verschijnt het boek ‘Poststempel Verdun’ van de hand van auteur Bob Latten via uitgeverij Dulce et Decorum in de schappen van de Nederlandse boekhandel. Een aantal maanden voor de verschijningsdatum heb ik kennisgemaakt met Bob welke mij vraagt om enig advies als het gaat om de slag bij Verdun en de alledaagse dingen in een soldatenleven tijdens de grote oorlog.
Onbewust benader ik dit project met enige scepsis. Om bijna honderd jaar na dato een roman te schrijven over de lotgevallen van twee soldaten tijdens de eerste wereldoorlog lijkt mij een moeilijke, zo niet onmogelijke opgave. En waarom zou je dit doen? Zijn er niet ruimschoots voldoende ooggetuigenverslagen die de lezer uit eerste hand kunnen vertellen hoe het was? Wat voegt dit toe aan de bestaande literatuur over 14-18?
Na de eerste bladzijden betrap ik mezelf dat ik op zoek ben naar onwaarheden in de overtuiging dat Bob op het punt staat historisch stevig uit te glijden. Behoedzaam ga ik door de bladzijden om met een denkbeeldige rode pen een paar flinke strepen uit te delen.

BCP Bois de CauresOngemerkt gebeurt het. Bob’s hoofdpersonen Erich en Jean komen langzaam tot leven en getuigen mij van hun ervaringen bij de diverse historische gebeurtenissen rondom de slag bij Verdun. Na iedere pagina ben ik nieuwsgieriger hoe het verhaal verder gaat en voor ik het weet gebeurt er iets dat ik jammer vind: het boek is uitgelezen.
Conclusie: Bob heeft iets gecreëerd waarvan ik niet kon bedenken dat ik daar gevoelig voor kon zijn: een historische roman over de slag bij Verdun. Op aangrijpende wijze weet hij de diverse gebeurtenissen elkaar op te laten volgen, en hier ligt nou juist een extra waarde. Op een bijzonder laagdrempelige manier wordt de gemiddelde 14-18 leek geprikkeld meer over de slag bij Verdun en deze vreselijke oorlog te weten te komen. Een uitstekend medium om de per saldo ernstig gedesinteresseerde middelbare scholier te informeren over wat ooit ‘La Der des Ders’ werd genoemd. Maar neemt u van mij aan, ook een door de wol geverfde museumeigenaar leest dit boek met plezier.
Peter Wories, directeur Le Poilu Alkmaar

Heel realistisch

Met belangstelling heb ik het boek gelezen. Ik heb verder nooit boeken over de 1e wereldoorlog gelezen. Natuurlijk wist ik wel dat deze oorlog de geschiedenis is ingegaan als een vuile oorlog, maar door het gekozen format van dagboek en brieven wordt wat toen werkelijk is gebeurd, heel realistisch voor het voetlicht gebracht.
Niek Braun, Maastricht

Maar lezen zou ik het niet!

Met verbijstering las ik wat de infanteristen destijds allemaal hebben moeten doorstaan.
Daar sta je door het leven wat wij nu leven, helemaal niet bij stil. Enorme angsten, vrieskou, stank, verlies van kameraden, gebrek aan slaap, honger, enz. Degenen die de oorlog overleefden zijn hier ongetwijfeld hun hele verdere leven psychisch zwaar mee belast. Met dit boek in het achterhoofd zal ik in de toekomst toch anders kijken naar alle oorlogsgeweld in het algemeen en de 1e wereldoorlog in het bijzonder.

DouaumontMijn boekenkast in Nickerie, de plaats in het westen van Suriname waar ik reeds veertien jaar woon en werk, roept steeds weer veel bewondering op bij mijn Surinaamse collega’s en Surinaamse familie. Een boekenkast zie je bijna niet in Surinaamse woonkamers. Veel mensen zeggen bij binnenkomst in mijn woonkamer “een typisch Bakrahuis”; waar het woord bakra dan staat voor Hollander.
Als ik naar mijn boekenkast kijk bestaat de inhoud voor ongeveer 90% uit romans en 10% uit Caribische literatuur. Een boek over de oorlog, maakt niet uit welke oorlog, zul je in mijn boekenkast niet tegenkomen. Maar sinds kort prijkt er wel een oorlogsboek in namelijk Poststempel Verdun van de schrijver Bob Latten. Het boek kreeg ik van een vriend van de schrijver en uit beleefdheid heb ik het boek aangenomen. De omslag zag er wel uitdagend uit, maar lezen zou ik het niet, dat was mijn stellige overtuiging.

Op zo’n landerige, bloedhete zondagochtend in Nickerie pakte ik uit verveling het boek van tafel.
Al weken had het daar onaangeroerd gelegenheid en inmiddels waren de randen door het vochtige klimaat omgekruld. Vanaf het begin werd ik meegesleept door de twee levens van deze twee jonge mensen die elkaar in Verdun zouden ontmoeten. Dat wisten zij niet maar ik wel, en dat maakt het boek zo bijzonder. Bob Latten is in staat geweest mij mee te slepen langs de verschrikkingen die deze twee jongens mee moeten maken. Hij laat de waanzin van oorlog zien en dat vooral door de ogen van de twee mensen die er slachtoffer van geworden zijn. Door het zo klein te maken wordt het leed voelbaar. Ik heb het boek in een paar dagen uitgelezen en was diep onder de indruk.
De eerste en tweede wereldoorlog heb ik niet meegemaakt, maar kan nu een beetje invoelen wat het voor een individu en zijn dierbaren betekend moet hebben.

Rob Mooij, Nieuw Nickerie, 27 mei 2013

In het vorige leven een poilu

‘Mooi geschreven zware kost voor op het nachtkastje. Hoe krijgt de auteur het voor elkaar om zich zo helemaal onder te dompelen in die bittere uitzichtloze ellende. Wat is zijn belangrijkste drijfveer geweest? De wereld voorhouden hoeveel narigheid er is? Eer betonen aan die miljoenen jongens en mannen en hun vrouwen, ouders en kinderen? Het moet welhaast zo zijn dat hij in een vorig leven poilu was.’

W. Bertels, Den Haag

 Wat een afschuwelijk (en) mooi boek

Om te beginnen, wat een afschuwelijk (en) mooi boek is Poststempel Verdun. We hebben het allebei ademloos gelezen. Helaas zijn alle clichés verder van toepassing. Waanzinnig is waarschijnlijk het woord dat het dichtst bij ons gevoel komt.

Rob en Karin Hoek